Осыдан екi апта бұрын редакцияға Ақұштап Бақтыгереева келдi. Көңiлiмiз жақын, сыйлас, пiкiрлес ақынға соңғы кездерi көңiлiм онша толмай жүрген-дi. Келдi. Әңгiмелестiк. Сырластық. Көңiл-күйiм дұрыс болмай тұрды ма, әлде iшiме жиналып қалған дүниенi сыртқа шығарғым келдi ме, әйтеуiр артық-кем әңгiме айтылды сол жолы. Шынымды айтайын, iшiм босап, бiр жеңiлдеп қалдым. Бәленiң бәрi баяғы әкiмдерден басталды.

“Ақынды сыйлайтын әкiм қалмай барады”, — дедi ақын. “Үй берген әкiм мен марапат беретiн министрдiң сойылын соғып жүрген адамның қадiрi бола ма?!” — дедiм. Ойымда жүрген, көкейiмдi тескен көп жайт ақтарылды. “Шаңырақ” пен “Бақайды” ойрандап жатқан уақытта, ақсақал-қарасақалы бар, қазақ зиялыларының бiр тобының әкiмнiң жолдамасымен санаторийде демалып жатқанын айттым. Бiрдi айтып, бiрге кеттi деп сөге көрмеңiз, есiме бұған мүлдем қатысы жоқ бiр әңгiме түстi.

Шерхан Мұртаза “Қазақ әдебиетiнде” редактор болып отырғанында анасы сырқаттанып қалыпты. Жiгiттерден таныс дәрiгерлерi бар-жоқтығын сұраған екен, Сәбит Досанов елпең ете қалыпты. Таныс дәрiгерiне апарып, кейуананы емдетiп, сауап iс iстеген-ақ екен. Алайда, арада аз уақыт өткенде мақаласын алып келiптi. Мақаласы, әрине, алғай-шалғай болса керек. Шераға оқып отырыпты да, басын шайқап, “болмайды” дептi. Естуiмше, сол мақаласын Шерағаң сол күйi баспаған екен. Жақсылығы өтсе де! Мiне, табандылық! Ал қазiргi қазақ зиялысынан “Шаңырақ” туралы сұраңызшы, “Имекеңе тиiп кетедi ғой” деп ат-тонын ала қашады. Бiреуi әкiмнiң қолынан пәтердiң кiлтiн алған, екiншiсiне Имекең көлiк мiнгiзген, үшiншi бiреуi баласын қызметке қойған, тағы бiрi тағы бiрдеңе…

Адам ретiнде мен Иманғали Тасмағамбетовтi ұнатпаймын. Бiрақ, азамат ретiнде оны сыйлаймын, қадiрлеймiн. Дәл қазiргi күнi Тасмағамбетовтiң деңгейiндегi ұлттық кадр жоқ екенiн де бiлемiн. Мойындаймын да. Бiрақ, солай екен деп, мен оның кем-кетiгiнiң бәрiне көз жұмып қарамаймын ғой. Елге зияны тиiп кетсе, оны неге айтпауым керек?! Осы тұрғыдан келгенде, мен қазақ зиялыларының бейшаралығына қайран қаламын. Егер азаматтың артық кеткен жерiн айтып, ақылға шақырып отырса, ақсақалдарымыздың нағыз ағалығы сол болар едi.

Айтары жоқ, Мұхтар Мағауин — тұлға. Iрi тұлға, кесек тұлға. Бiрақ, қазақтың жерi сатылып жатқанда қыңқ етпеген, қазақтың шаңырағы ортасына түсiп жатқанда мәу демеген сол ақсақалымыз Иманғали Тасмағамбетовке қауiп төнгенде сонау Прагада жатып мақала жазды-ау. Бұл, сөз жоқ, ұсақтық. Әрине, азаматты қадiрлеу, азаматтың орнын бiлу, азаматты қорғау жаман нәрсе емес. Сауапшылық, тiптi. Бiрақ, қолында билiгi бар бiр азаматты қорғай алған сол ағамыз қолында түгi жоқ мың азаматты неге қорғай алмады?!

Мен соған күйiнемiн.
Бiз тұлғаның бәрiн зиялы деп ойлайтын секiлдiмiз. Әсiлi, тұлғаның да бәрi бiрдей зиялы бола бермесе керек. Мәселен, Фариза Оңғарсынова, сөз жоқ, тұлға. Мықты ақын. Ақиығымыз Мұқағали әнiне қосқан ақын. Сол Фариза зиялы ма? €зiнiң зиялы ретiндегi функциясын атқара алып жүр ме? Менiңше, ол түк те зиялы емес. €ре түрегелем десеңiз, өзiңiз бiлiңiз. Досым онсыз да көп емес, бiрақ, дұшпанымның қатары көбейедi екен деп те қарап тұра алмаспын. Мен, тiптi, осы ақын апамның адамшылығына күмәнмен қарай бастадым. Өткен жылдары Фариза апамыз “Валют Транзит банктiң” “меншiктi” ақыны болып кеттi. “Валют транзит” деген өлеңдер жаза бастады. Сол банктiң қожайындары, ерлi-зайыпты Андрей және Әлия Беляевтардың жанынан бiр елi қалмай жүрдi. Солардың былдыр-батпағын аударды. Жарайды, нәпақа тапқысы келген шығар дедiк те қойдық. Ал ендi күндердiң күнiнде сол Әлия және Андрей Беляевтардың басына күн туды. Өз кiнәсiнен бе, бiреулердiң арандатуымен бе, ол жағы бiр Аллаға ғана аян, әйтеуiр ерлi-зайыпты банкирлер iстi болып шықты. Кеше ғана солардың қолынан жем жеп жүрген Фариза апамыз тұяқ серпуге жарамады. Араша түсе алмады. Мен соған ренжiдiм. Елдiң сөзiн сөйлемесе де, өзiне жақсылық жасаған адамға араша түсуiне болар едi-ау деп ойладым.
Естуiмше, Фариза Оңғарсынова ендi “Қазақалтын” деген корпорацияда басшылық қызмет атқаратын Маруся деген келiншектiң өлеңдерiн аударып, соның “шығармашылығымен” айналысып жүрген көрiнедi. Бұл жолы менiң шындап намысым келдi. Ақынын асырай алмаған ел емес едiк қой деп ойладым. Ақынымыздың өзi де көштен қалатын күйде емес едi ғой деп ойладым. Амал қайсы?!.
Адам өзiнiң орнын, жолын, жөнiн бiлсе, содан артық бақыт жоқ шығар, сiрә. Егер орны жоқ болса, жолы да “жiңiшке” болса, онда тым болмағанда адамшылығын сақтап қалса дейсiң. Ал егер екеуi де болмаса қайтесiң?!. Мен осындай адамдардан қорқамын…