ru.neweurasia.net
Коом

Маданият

Медиа

Саясат

Экономика

Эне тил тууралуу ой-толгоолор

Коом, Маданият »

Авторы bektemir on Friday, 31 January 2014 | Пікір жоқ

Кыргыз тили боюнча көкүрөктү өйүгөн көйгөйлөргө, алардын себептерине токтолуп, анча мынча орундуу сунуштарымды жазайын деп чечтим.

Кыргыз тили байыркы жана өтө бай тил экендиги талашсыз. Буга Манас үчилтиги эле далил болуп бере алат. Чексиз бай деген кыргыз тилибиз кылымдан кылымга, жылдан жылга, күндөн күнгө жакырланып бараткандыгы ачык байкалууда. Кыргыз тилиндеги көптөгөн төл сөздөр күнүмдүк турмушта колдонуудан чыгып, эскирген сөздөрдүн (архаизмдердин) катарына кирип калып жатат. Азыркы жаш муундардын көпчүлүгү кыргыз төл сөздөрүнүн кээ бирлерин же такыр колдонушпастан, же  ал сөздөрдү башка элден келген мааниси жакын сөздөр менен алмаштырышып колдонушуп калышты. А кээде такыр эле аралаш тилде сүйлөп калышты.

Мисалы «тай, кунан, бышты, асый, бээ» деген сөздөрдүн ордуна азыркы муундун көпчүлүгү бир гана «ат» деген сөздү колдонушуп калышты. Мындай учурда кыргыз тилин жакшы билбеген адам «бээнин сүтү миң дартка даба» деген ойду айтам деп «аттын сүтү миң дартка даба» деп айтып алышы толук ыктымал. «Торгой, булбул, таранчы» деген сөздөрдүн ордуна бир гана «чымчык» деген сөздү колдонушат, мындай учурда «булбул үндүү ырчы эле» деген ойду «чымчык үндүү ырчы эле» деп айтып алат.  Андан башка да «бөлтүрүк, бачики, бөжөк, мамалак, тайлак» деген сөздөрдүн ордуна «карышкырдын баласы, түлкүнүн баласы, коёндун баласы, аюунун баласы, төөнүн баласы» деген сөздөрдү колдонуп жүрүшөт. Көпчүлүк учурда мындай сүйлөө ойдун түпкү маанисин түшүндүрүп, чечмелеп бере албай калат.

Кээ бир адамдар сүйлөгөндө кыргыз тилинде бар эле сөздөрдү башка элдин тилиндеги сөздөр менен алмаштырып айтышат. Мисалы, «мектеп» дегенди көпчүлүгүбүз «школ» дейбиз, «калемди» болсо «карандаш» дейбиз, «шекерди» – «сахар», «дарбызды» – «арбуз», «өруктү» – «абрикос», «кожогатты» – «малина», «тандыр нанды» – «лепёшка» деп калдык. Сүйлөө учурундагы мындай колдонуулар кыргыз тилинин көркүн кетирип, тилдин байышына тоскоолдук кылат.

Кээ бир адамдар суйлөгөндө аралаш тилдеги сөздөрдөн түзүлгөн сүйлөмдөрдү колдонуп жүрүшөт. Мисалы «Конечно мен сени тушунбөй турам, потому что сен как всегда мага непонятный нерселерди болтать этип атасын» же «өткөн понедельник эле вопрос бердик эле ответин бир неделядан бери отправить эте элек» деген сүйлөмдөрдү угуп калып жүрөбүз.  Мындай сүйлөмдөр азыркы учурда коомчулук арасында  эч өөн учурабай, кадимкидей эле көнүмүш баарлашуу катары кабыл алынып калды.

Эң эле кейиштүүсү жаш муундун өкүлдөрү кандайдыр бир окуяны көркөмдөп сүрөттөп бере алышпайт, сүйлөмдөрү кыска, толук эмес, сүйлөмдүн арасында мите (паразит) сөздөр өтө көп пайдаланылат.

Кыргыз тилиндеги кээ бир сөздөрдүн жогоруда көрсөтүлгөндөй колдонулушун жалаң гана жаш муундардан эле эмес  орто жаштан өтүп калган адамдардан, а турсун кээде улгайып калган адамдардан деле угуп калып жүрөбүз.

Кыргызда «сөздүн көркү макалда» деген ылакап кеп бекеринен айтылган эмес болсо керек, кыргыз эли сөз бакан, сөздү кадырлаган калк болуп келген. Илгери сөздүн кадырын түшүнгөндөр сөзгө жыгылса атынан түшүп берген, сөзмөрдүгүнө тан берип тон жабышкан. Акыркы учурларда, айрыкча шаар жергесиндеги жаш муундун арасында, ушундай сөздүн кадырын билбегендер арбын болуп бараткандыгын белгилеп кетким келет.

Жалғасын оқыңыз »

МЕН СҮЙГӨН КЫРГЫЗ МАКАЛЫ

Маданият »

Авторы Гульсали on Thursday, 17 January 2013 | Пікір жоқ

«Рух кыймыл-аракетте: Кыргыз Өзөгү II»

долбоорунун алкагында

Кристенсен Фондунун колдоосу менен

«МЕН СҮЙГӨН КЫРГЫЗ МАКАЛЫ»

жаштардын эссе сынагын ЖАРЫЯЛАЙТ

Кыргыз элинин акылмандуулугу миңдеген кылымдар бою элибизди ар кандай жашоо кырдаалынан сактап келди.  Кыргыздар жашап ѳткѳн мейкиндик кѳчмѳн элдеринин турмушу кайнаган, олуттуу тарыхый тагдыр чечүүчү окуялардын чордонуна айланган. Балким, кыргыз элинин руханий бай түбү бекем, дымагы күчтүү болбогондо, азыр биз түптүү элдердин катарына кирбей, мамлекеттүүлүгүбүздүн ээси болот белек деген суроо туулат. Демек, мындан улам, азыркы муун элибиздин салт-наркын сактап жана анын бүгүнкү күнгѳ карай маанисин ачып беришибиз керек.

Байыртадан элдин акылмандуулугун ѳзүнѳ уютуп жана адамдын күнүмдүк турмушунда колдонгон баалуулук катары жеке сапатты ѳнүктүрүүдѳ, ошондой эле айлана-чѳйрѳгѳ туура мамиле кылып жана кыйын кырдаалды натыйжалуу чечүүдѳ иштелип чыккан ыкма – макал-лакап болуп саналат. Ар бир макал кылымдар элегинен өтүп турат. Туура эмес макал жаралбайт, жашабайт. Чындыгында, макалдардын автору бирөө гана, – ал – турмуштун өзү. Жалғасын оқыңыз »

ObbO 2012-2013 кышкы коллекциясы
Авторы Мирсулжан Намазалиев on Monday, 10 December 2012
Пікір жоқ

Кечээ күнү чыгарган фоторепортаждан кийин, кичине видеотрейлер дагы чыгарууну туура көрдүм. Анда эмесе, ObbO брендинин кышкы коллекциясынын көрсөтмөсүнөн кыскача баяндама:

ObbO брендинин кышкы коллекциясы
Авторы Мирсулжан Намазалиев on Sunday, 9 December 2012
Пікір жоқ

ObbO’нун негиздөөчүсү Сумсарбек Мамыралиевдин чакыруусу менен, ал бренддин кышкы коллекциясынын көрсөтмөсүнө барып келдим. Бул менин биринчи жолу fashion show’го барып жаткандыгым, андыктан мен көп деле нерсе биле бербейм.
Бирок, бул көрсөтмөнүн эң кызыктуу жагы, модельдердин ролун …

Cultura Журналы Ачылды
Авторы Гульсали on Friday, 7 December 2012
Пікір жоқ

Кыргызстандагы маданиятка болгон кызыгуунун өскөнүнөнбү, же маданий демилгелери көбөйгөндүгүнөнбү, айтор өлкөбүздө жаңы маданиятка арналган, орус тилиндеги Cultura аттуу журнал чыгып баштады.
Журналды барактап көрсөңүз, анын ичинде Сейтек Мухтаровдун белгилүү опера ырчысы Кристоф-Маттиас Мюллер менен болгон маегин …

Кыска метраждуу фильмдердин уюгу болобузбу?
Авторы Гульсали on Thursday, 6 December 2012
Пікір жоқ

“Кыргызстан–кыска метраждуу фильмдердин өлкөсү” аттуу кинофестивалга КМШ, Балтия, Грузия аттуу 11 өлкөдөн киноишмерлери катышат. Алар бул эл аралык сынакка 100дөн ашык фильмдердин арасынан жогорку деңгээлин жана көп сандуулугун эске алуу менен, алардын ичинен кинофестивалдын талаптарына жооп …

Ала кийиз, шырдак эми ЮНЕСКОнун маданий мурасы
Авторы Гульсали on Wednesday, 5 December 2012
Пікір жоқ

Маданият тармагындагы бүгүнкү жакшы кабар болуп, кыргыз ала кийиздери жана шырдактары ЮНЕСКОнун маданий мурастарынын тизмесине киргизилгендиги болду.
Франциянын борбору болгон Париж шаарында ЮНЕСКОнун материалдык эмес маданий мурастар боюнча комитетинин жыйынынды Жогорку Кеңештин депутаты Карганбек Самаков жетектеп …

Айтматов кундору
Авторы salima on Sunday, 2 December 2012
Пікір жоқ

КМШдагы Айтматов күндөрү
Санкт-Петербургда Чыңгыз Айтматовду Путин баш болуп эскерди…
22-23-ноябрда, Санкт-Петербург шаарындагы Таврикалык сарайда “Чыңгыз Айтматов дүйнөсү: маданият интеграциясы жана диалогу” аттуу эл аралык конференция болуп өттү. Аталган конференцияга Санкт-Петербург шаарында парламентчилер, окумуштуулар, журналисттер, чыгармачыл …

Мадиняттагы чыр
Авторы salima on Friday, 23 November 2012
Пікір жоқ

Чыр
Ибрагим Жунусов менен Муратбек Бегалиев эмнеге тирешїїдє?
Маданият жана туризм министрлиги дирижер, композитор Калый Молдобасановдун ысымын Улуттук консерваторияга ыйгаруу тууралуу өкмөттїн токтомун аталган окуу жайдын жамаатына расмий жарыялады. Бирок аны окуу жай жетекчиси Муратбек Бегалиев жамааты …

“Мен – бул сен” кыргыз киносуна Гу Жун Пё тартылат
Авторы salima on Saturday, 17 November 2012
Пікір жоқ

“Мен сүйгөн карагат”, “Асел” аттуу тасманын режиссеру Руслан Машрапов “Мен – бул сен” аттуу кыргыз-кореялык тасманы тартууга киришти. Руслан мырза менен баарлашып, андан көп кызыкты уктук.
Neweurasia: Руслан мырза, кыргыз-корея тасманы тартып жатыпсыз, анда каржылоо жагынан …

Кыргыздардын канында 63% европеоиддик ген бар экендигин аныкталды
Авторы Төлөгөн Аматов on Saturday, 6 October 2012
Пікір жоқ

«Кыргыздардын канында 63% европеоиддик ген бар экендиги аныкталды»,-деген сенсациялык ачылышты, тарых илимдеринин кандидаты Табылды Акеров ММКларда жарыялады.

Окурмандардын тандоосундагы 20 китеп
Авторы Нурила Батыралиева on Wednesday, 3 October 2012
1 Пікір

«Адам өмүрүндө кайсы китептерди сөзсүз окуп чыгышы керек?» деген сурамжылоонун негизинде, Баракелде маалымат сайты , 1000 кыргыз тилдүү окурмандардын тандоосундагы 20 китепти тандап жыйынтыгын чыгарды.

«Курманжан Датка» көркөм тасмасы тартыла баштады
Авторы Төлөгөн Аматов on Wednesday, 26 September 2012
Пікір жоқ

Тарыхый инсандын басып өткөн жолун толук метраждуу тасма кылып тартуу демилгесин «Айтышфильм» студиясы жана Садык Шер Нияз колго алган. Мамлекет да кайдыгер карабай 40 млн. сом бөлүп берген эле. Ооз толо айтылганы менен бул сумма …

Кытайлар кыргыз калпагын синтепондон жасап жатышат
Авторы Асель Шабданова on Wednesday, 26 September 2012
Пікір жоқ

Кытайлар кыргыз калпагын синтепондон жасап жатышат
Ак калпак кыргыздардын улуттук баш кийими, өзгөчө орун ээлеген, элибиздин эзелтеден жамандык-жакшылык күндөрү ак калпагын башынан түшүрбөй кийип, мамлекетке, мейли, үйүбүзгө келген коноктун башына ак калпак кийгизип узатуу салтка айланган. …

Бөбөктөргө мультфильмди тандап көрсөтүү керек
Авторы Нурила Батыралиева on Friday, 14 September 2012
Пікір жоқ

Мультфильм-бул социалдык мааниси чоӊ, тарбиялык мааниси тереӊ телеберүү болуп эсептелет. Бөбөктөр мультфильмдер аркылуу ак менен каранын, жакшылык менен жамандыкты, адамдар менен болгон мамиленин түрлөрүн айрымалоону  үйрөнүшөт. Биз, улуулар сөз менен жеткиликтүү түшүндүрө албаган жашоодогу ар …