Азыркы учурда Кыргызстан “Манас”, «Семетей» жана «Сейтек» эпосторун ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк маданий мурастарынын тизмесине киргизүү сунушу менен өкмөттүн атынан аталган уюмдун кароосуна документ даярдап жатат. Бул тууралуу бүгүн КРнын өкмөтүнө карашуу мамлекеттик маданият агенттигинин басма сөз кызматы тараткан маалыматка таянып АКИpress булагы кабарлады. Аталган ведомоствонун жетекчиси Ибрагим Жунусов коомдук ишмерлердин жана маданият форумунун өкүлдөрүнүн жолугушуусунда бул жөнүндө билдирген.

Эске сала кетсек, Кытай тарабынан Манас эпосу ЮНЕСКОнун маданий мурастарынын тизмесине киргизилген. Бул окуя Кыргызстанда чоң талкууну жаратып, акыркы учурларда кичине басаңдап калган.

2009-жылы Москвада кыргызстандык мигранттар тарабынан 914 кылмыш иши жасалган. Бул тууралуу Москва ички иштер башкы башкармалыгынын начальниги Владимир Колокольцев журналисттерге билдирген.

Анын айтымында 2009-жылы ар бир экинчи кылмыш ишин чет элдиктер, анын ичинде КМШдан келгендер жасашкан. 2009-жылы иммигранттар 41,5 миң кылмыш иши үчүн катталышкан.Эми, кылмышкерлердин статистикасына көңүл бурсак. Жогоруда айтылган сандын ичинен эң көп мыйзам бузуучулар өзбекстандыктар -1 816, тажикстандыктар- бир миңге жакын, кыргызстандыктар- 914 жана Кытайлык иммигранттар-111.

Мындай кылмыштуулук көбөйө бере турган болсо, анда жакында Оруссия өкмөтү дагы бир жаңы нерселерди чыгарып жиберүүсү ыктымал. Жанагы эле Колокольцевдин айтымында – “Мындай толкунду токтотуу керек, “гостролго келгендер” биздин шаарда өздөрүн бейкам сезүүсүнө жол бербөө зарыл”. Мындай пикирлер арбып кетүүлөрү дагы мүмкүн.

Бүгүн эмгек, ишке орноштуруу жана миграция министрлигинде 2009-жылдын жыйынтыгы жана 2010-жылга карата план, программаларды иштеп чыгуу үчүн жыйын болуп өттү. Анда, 2009-жылы 7 миң 973 этникалык кыргыздар (16 жашка чейинкилери эсептелген эмес) тарыхый мекенине кайтып келгендиги айтылды.

Бүгүнкү күндө, Чүй областында 1 миң 920 адам, Ош-504, Жалалабат-2 миң, Баткен-2 миң 980, Талас-19, Ысык-көл-1, Бишкек-300 жана Ош шаарында-27 этникалык кыргыз келген. 2009-жылы кыргыз жарандыгын алуу үчүн 1миң 121 атуул арыз менен кайрылып, учурда кароодо турат.

Аты аталган министрликтин маалыматы боюнча, Кыргызстан эгемендүүлүктүү алгандан бери 25 миң этникалык кыргыздар келишип, анын 22 миңи кыргыз жарандыгын алышкан. Учурда, алардын 40% ка жакыны турак-жайга муктаж жана 70% жакыны жерди ижарага алып, айыл-чарба өсүмдүктөрүн эгип, жан багышат. Ал эми 20%ка жакын атуулдар жер алышып, үй салууга жетишкен. Бул тууралуу “Кабар” маалымат агенттиги билдирди.

Бир кездерде “жашыл шаар” деп суктанып келген Бишкек дүйнөдөгү эң кир шаарлардын катарына кошулду. Мындай иликтөөнү эл аралык “Нью-Йорк Сити Партнершип Консалтинг” компаниясы жүргүзгөн, – деп билдирет Азаттык. Бишкек мэриясы мындай жыйынтык менен макул эмес.

“Нью-Йорк Сити Партнершип Консалтинг” компаниясы иликтөө жүргүзүп, дүйнөдөгү таза жана кир шаарлардын тизмесин түзгөн. Анда абанын булганышы, суунун тазалыгы, таштандыларды кайра иштетүү жана жок кылуу жолдору, жугуштуу оорулардын деңгээли сыяктуу бир катар көрсөткүчтөр менен 30 шаар эң кир калаалардын катарына кирген. Бишкек шаарында таштандылар көп, тазалаш керек.

Бул тизмеде биринчилик Азербайжандын борбору Бакуга ыйгарылган. Ошондой эле Орусиянын борбор шаары Москва (12-орун), Аддис-Абеба (Эфиопия, 2-орун), Багдад (Ирак, 20-орун), Нью-Дели (Индия 21-орун), Алматы (Казакстан, 25-орун) жана башка шаарлар да эң кир калаалардын тизмесине кошулган. Мына ошолордун катарын 16-орунду ээлеп, Кыргызстандын ордо калаасы Бишкек толуктап турат.

Кыргыз документалисттери XIX кылымдын белгилүү инсаны, алайлык кыргыздарынын башчысы Курманжан Датканын жашоо, ишмердүүлүгү тууралуу тасманы тартууга киришет. Бул туурасында Кинематография департаментинин деректири Абибилла Пазылов билдирет.Анын айтымында, эгемендүүлүк тарыхында алгач жолу «Кыргызфильм» улуттук киностудиясы “Алай ханшасы” тууралуу документалдык, андан соң көркөм тасма тартууга мамлекеттик буюртма алды. Жакынкы күндөрү тарыхчы, адабиятчы жана кинематографисттерден турган комиссия документалдык картинанын сценарийин жана коюучу-режиссерун бекитет. Белгилүү убакыттан соң, ошол эле курамдан турган комиссия мүчөлөрү көркөм тасманы тартууну уюштуруу маселесин чечет.

Лос Анжелес шаарында кыргыз ырчыларынын АКШ дагы жыйынтыктуу концерти болуп ѳтту. Кыргыз элинин суйуктуу жаш эстрада жылдыздары Омар, Максат Бегалиев, Бактыгуль Бадыева, Арсен жана Микаэль ѳз мекендештерине эстен кеткиз, шандуу кече тартуулап кетишти . Ырчыларды чыдамсыздык менен куткѳн жердештерибиз, “Кыргыз Клуб” бей ѳкмот уюму уюштурган бул кечеде, кѳптѳн толгон сагынычтарын жазып, жан эргиткен кыргыз обондорун угуп, кѳнулдуу маанайда уйлѳрунѳ кайтышты.

Эскертип айта кетсек, кыргыз ырчылырынын бир айга созулган гастролдук концерттери Нью Йорк, Чикаго, Филадельфия жана Лос Анжелес шаарларында ийгиликтуу болуп ѳтту. Концерттердин жыйынтыгын чыгаруу менен бирге, ѳзумдун жана жалпы эле “Кыргыз Клуб” уюмунун жааматынын атынан бардык мекендештерибизге чон ыраазычылык билдиргим келет. Ошондой эле, кыргыз эстрада жылдыздарынын АКШ га келуусунѳ колдоо кѳрсѳткон Кыргыз Республикасынын маданият жана байланыш министри Раев Султан Акимовичке терен ыраазычылыгыбызды узатабыз.

Жаныш Осмонов, Лос Анжелес

АКШда кыргыз шоу-бизнесине таанымал жылдыздарынын атап айтканда Динара Акулова, Омар, Арсен, Бактыгүл Бадыева, Макс Бегалиев жана Микаэлдердин концерти кызыктуу өтүп жатат деп Кыргыздар сайтында маалымат жарыяланды. Алар Нью-Йорк, Филаделфия жана Чикагодо болушту. Эми Вашингтондо жана Лос-Анжелесте болушат.

Концертти Микаэль алып барды. Жылдыздар өздөрүнүн эң мыкты деген ырларын ырдашты. Америкадагы мекендештер кыргыз эстрадасынын супер жылдызы Динара Акулованы өзгөчө тосуп алышты. Сезимди козгогон кыргыз ырлары, сагынган кол чабуулар…. бардыгы сонун өттү.

Read the full story »

Прагага кыргыз цирки келип, 400-500дөй киши баткан кооз алачыкта бир ай бою өнөр көргөзүп кетти. Мындан ары кышка дейре Чехиянын башка шаарларын, Германияны кыдырып, андан кийин бир ай Францияда, бир жума Голландияда болушат экен. Андан кийин эң башкысы – Монте-Карлодогу дүйнөлүк чемпионатта мелдешке чыгат. Бул тууралуу  Азаттык үналгысы видео дагы тарткан:

Акыркы жуманын дээрлик катуу талкууланган темасы, бул Бакиевдин жаңы реформалары гана эмес, Бишкектеги аюунун адамга кол салып, ээсин чайнап жеп салгандыгы дагы болду. Менин коңшуларымдан ушул окуяны аз дегенде 5 жолу уктум.

22-октябрь күнү Бишкек циркинде чоң кырсык болуп, орусиялык муз үстүндө цирк тартуулаган орусиялык труппанын үйрөтүлгөн аюусу адамдарга кол салган. Натыйжада “маньяк” аюунун ач азуусунан 25 жаштагы труппанын администратору Дмитрий Потаповдун денеси жулмаланып, ошол жерден мүрт кеткен. Ал эми дагы бир жабырлануучу гастролдоп келген орусиялык дрессировщик Евгений Поповдун абалы өтө оор. Ал эми адамдарга ач азуусун кайрыган аюунун мындай аракети эмнеден улам келип чыккандыгын териштиришүүдө. Беш жаштагы “маньяк” аюуну Свердлов райондук ИИБинин кызматкерлери келип, башка атып өлтүрүштү.

Эмне үчүн дал Кыргызстанга келгенинде ал ээсине кол салды болду экен? Эгерде ал аюу сыртка чыгып кетсе, анда Кинг-Конг киносундагыдай болуп, ал дагы көчөдөгү адамдарга зыянын келтирип алмак экен.

Бүгүн Кыргыз улуттук консерваторияcында “Джаз-Бишкек-Күз” өткөн концертке бардым. Концертке Кыргызстандын джаз музыканттары – Александр Акимов, Александр Юртаев, Бакыт Кыдыкбаев, Нургиз Чекилова, Таалай Бейшеев, Викрам Рузахунов, джаз топтору “Аура”, “Джазок”, “Жума” катышышты. Ошондой эле Ташкенттен ырчы Тамила Курмакаева дагы келип, ал жергиликтүү топтор менен биргеликте сахнага дагы чыгып берди.

[inspic=268,left,,270]Консерваториянын чоң залы адамдарга шыкалып, ал тургай олтурганга орун болбоду. Билбейм, балким бул концерттин бекер болгонунанбы (ошондой окшойт), же Бишкекте чындап эле Джазды сүйүүчүлөр пайда болуп калганбы, айтор, угуучулар абдан көп болду. Анан дагы, Джазды угуп, көңүлдү башкага буруп, мээни сергиткен албетте жакшы да.

Бирок, менин айтаарым ал эмес. Ал жакта Жума аттуу топтун чыгышы мени таң калтырды. Ал жактагы комузчу комузду төрт кылдуу кылып жаратып, аны гитарадай эле ойноду. Албетте, чыныгы джаз музыкасы болбойт дечи, бирок, бул дүйнөлүк жанрга жаңыча формат тартуулагандай эле болду. Бирок, ошентсе дагы, комуздун төрт кылдуу кылып чыгаруу биринчиден ачылыш болсо, кай бир адамдар үчүн таң калтырчу шок болду. Бир таанышым айткандай, комуз үч кылдуу болгон, жана ошол бойдон кала берүүсү керек. Менин оюмча, маданият дагы өнүгүүгө укуктуу, демек төрт кылдуу комуз – проблема болбошу керек.

Сапаты абдан начар болсо дагы, интернетке чыгып жаткан маданий иштерди чагылдырып коюу – кызыктуу болот деп ойлодук. Төмөндө menkyrgyz аттуу блог тарабынан даярдалган үй-бүлө тамырларынын аталыштары:[inspic=269,,,0]

Дастан Сарыгуловду бардыгыбыз теңирчи катары таанып, анын кыргыз уруулары тууралу көптөгөн кепти козгоп келгендигин билебиз. Бүгүн анын Назар гезитине берген интервьюсуна көз салып, идеяларына ой жүгүрттүм. Анын айтымында уруучулук маселеси төмөнкүдөй маңызга ээ:

Бул да болсо 70 жыл жүргүзүлгөн саясаттын калдыгы. “Уруучулук элди бөлүп, жарат” деген саясат Совет доорунда жүргөн. Ал кыргызды алсыратып, ынтымагын ажыратууну гана көздөп, уруучулукту атайын жамандаган. Атамзамандан бери кыргыз эли уруучулук менен жашап келген. Уруу түзүлүштүн түптөлгөнүнө бери дегенде эле 15 миң жыл болду. Ошондуктан, биз аны жок кыла албайбыз. Кыргыз өзүн тааныймын десе уруучулукка кайрылыш керек. Бирок, бир шартта гана. Ал – Мекен, улутту туу тутуп, “мен кыргызмын” деп сыймыктанып, кырк уруу кыргызды бийик коюсу керек.[inspic=266,right,,300]Мундуз уруусунун чакыруусу менен барып, алардын Курултайына катышып келдим, саясат жөнүндө бир дагы сөз болгон жок. Мен ал жерден бөлүнүп-жарылууну байкаган жокмун. Болгону Текебаевдин айылында өткөндүктөн бийлик тараптагылар жыйындан чочулашып, аңдып, коопсузданышты…Сол канаттын эки уруусу курултайын өткөрдү, эми оң канат, ичкилик туугандар өткөрөт, биз, буйруса өткөргөнү турабыз. Тарыхты, санжыраны аныктап алсак эмнеси жаман? Мекенчил, улутчул сезим күчөсө мунун эмнеси жаман? Бүгүнкү күндөгү жаштарга тарыхыбызды, санжырабызды, ата-тегибизди айтып, түшүндүрүп бергенибиздин эмнеси жаман? Азыркы жаштардан ата-тегин сурасаң билбейт. Анан аларда кайдагы мекенчил сезим болот?Санжыра кыргызды, кыргыз санжыраны сактап келди. Ошентип кыргыз жок болуп кетпей, 21-кылымдын босогосун аттап олтурат.Союз урагандан кийин Баш мыйзам сегиз жолу өзгөрдү. Кыргыз эли Баш мыйзам менен жашаган жок. Атүгүл, ал канча жолу өзгөргөнүн да унутуп коюшту. Жамандык-жакшылыкта бийлик жардам бербейт. Биз ошону эске алышыбыз керек. Уруучулук менен, жамааттын жардамы менен салтыбызды, наркыбызды сактап келатабыз. Биз эки жылдан бери ушул ишти түшүндүрүп, акырындап мекенчиликке үндөп келатабыз.

Мамлекеттик тилдин 20 жылдыгына карата атайын кыргызча окуу куралдарын чыгардык. Студенттер үчүн жакшы шарттарды түзүүгө аракет кылып жатабыз. Анткени биз агрардык мамлекет болгондуктан көпчүлүк балдар айылдан келишет да орусча билишпейт. Орус тайпалар деле сабактарды кыргыз тилинде өтүшөт. Ошондуктан студенттерди өзүнүн адистиги боюнча кыргызча окутканга аракет кылып жатабыз, – дейт окуу жай ректору Т.Кубатбеков.

Өткөндө эле кыргыз бизнесмендери менен сүйлөшкөнүмдө алар Агрардык университеттен келген адамдардын же англис же орус тилинде сүйлөбөгөндүгүнө таң беришип, алардын жумуш таппай кыйналгандары тууралуу кеп алышкан элек.Эми жогорудагы жана төмөндөгү маалымат прессада пайда болуп, бирок канчалык деңгээлде бул студенттердин чет элдик тилдерди үйрөнүүсү тууралуу жазышпаган.

Ошентсе да бул окуу жай мындай абалдан чыгуунун жолун таап алган. Былтыркы окуу жылынын апрель айында окуу жайда иштеген окутуучулар арасында мамлекеттик тилде жазылган окуу куралдарын чыгаруу жана кафедралар арасында иш кагаздарды мамлекеттик тилде жүргүзүү боюнча конкурс жарыялаган. Андан сырткары окуу жайда иш кагаздарды, документацияларды кыргызчалатуу боюнча да алгылыктуу иштер жүргүзүлүп келет.