Аты айтып тургандай бул орган өлкөнүн бүтүндүгүн, чек аранын сакталышын, террористерге жана экстремисттик күчтөргө каршы туруу, чалгындоо иштери менен алек болушу керек эле.

Бүгүнкү күндө андай болбой, булар сауналарды аңдып, кыздар менен жыргап жүргөн оппозиция лидерлерин сүрөткө, видеого тарткандан башка эч нерсе билишпей калды. Мисалы: Ө.Текебаевдин порно-видеосу, К.Карабековдун саунадан тартылган сүрөттөрү.

Мындан тышкары оппозициянын өкүлдөрүн, журналисттерди кысымга алганды, телефондорун тыңшаганды жакшы өздөштүрүшкөн.

Ар кандай саясий оюндардын куралы болуп келе жатышат: матрешка-гейт, К.Ташиевдин үйүндө болгон согуш, Г.Павлюктун өлүмү ж.б.

Ушундай иштер менен алек болуп жатканда, чек ара жакшы кайтарылбай, мыйзамсыз миграция күч алып, криминалдык топтор менен күрөшкөндүн ордуна, алар менен коюн-колтук болуп, тышкы күчтөрдүн өкүлдөрү ээн-эркин кирип чыгып жүрүшсө да, аларды көрмөксөн болуп мамлекеттин коопсуздугуна залакасын тийгизишип жатышат.

Криминалга согуш жарыяладык деп жар салгандары менен андан эч жыйынтык чыкпай келет. Андай топтордун жетекчилерин кармашат да, эртеси депутаттардын суранычы менен бошотуп жиберип жатышат.

Апрель төңкөрүшүнөн кийин банктардагы кутучалардан  табылган миллиондогон акчалардын кайда кетиргендиги жөнүндө бүгүнкү күнгө чейин толук отчетун берише элек. Белгисиз, жетекчиси алганы же атайын бир ишке жумшаганы.

КГБ, СНБ, ГКНБ, ГСНБ болуп бир нече жолу өзгөрдү. Мына булардыкы боюнча реформа ушу, анда жыйынтыгы кана? Чек ара кандай болсо, ошо бойдон каралбай, контрабанда, адам сатуу, мыйзамсыз чек араны кесип өтүү күчөп жататго!?

Реформа жүргүзүүдөгү негизги проблемаларды төмөндөгүлөр түзөт:

1. Күч органдарынын саясатташып жатышы. Буга чейин деле, азыр деле күч структуралары бир адамдын же бир топтун кызыкчылыгына иштеп жатышат.
2. Реформа процесстерин финансылык жактан колдоо. Көптөгөн каражат бөлүнбөй, материалдык жана техникалык жактан аксоодо.
3. Ылдыйкы тепкичтеги кызматкерден баштап, жогорку тепкичтеги жетекчисине чейин паракорчулукка малынышы. Иштеген жерине, кызматтык документине таянып, жарандардан акча алып, көбүнүн бизнестерин “крышевать” этип жүрүшөт. Криминалдык топтун мүчөлөрүн кармап, акча алып кайра коё берип жатышат.
4. Жабык организация. Баарына белгилүү бул организация жабык болуп саналат. Каалаган учурунда керектүү маалымат ала албайсың.
5. Билимдүү кызматкерлердин жетишсиздиги. Маянанын аздыгынан профессионалдуу кызматкерлер кетип, алардын ордуна паракорчу, билими начар, чоңдордун урук-туугандары келип отурууда.
6. Жаш кадрлардын жетишсиздиги. 50дөн ашкан жетекчисин жумуштан кетирип, реформа кылдык деп сүйүнүшөт. Анын ордуна ошого окшогон эле бирөөнү алып келип коюшат. Жаштар жумушка тартылбай, баягы эле карт бөрүлөр отурушат.
7. Чек ара жакшы көзөмөлгө алынбай, мамлекеттин коопсуздугуна коркунуч келип жатат. Себеби Чек ара кызматы бирде Коргоо министрлигине өтсө, бирде Коопсуздук кызматына же өзүнчө министрлик болуп өзгөрүп келе жатат. Бул дагы көп тоскоолдуктарды жаратып жатат.

Ал эми жогоруда айтылган проблемаларды чечүү үчүн төмөндөгү аракеттерди көрүү керек:

1. Биринчиден, мыйзамдарга өзгөртүү киргизүү менен күч структураларынын ичинде өздөрүнө ыйгарым укуктарын бөлүштүрүү. Себеби Ички Иштер Министрлигинде, Мамлекеттик Коопсуздук Кызматында, Финансы полициясында, Финансы чалгындоо кызматында окшош бөлүмдөр бар бир багытта иштеген. Андай түшүнбөстүктөрдү жоюп, ар бир органга тиешелүү өздөрүнүн иштерин берүү керек.
2. Экинчиден, ачыктык (прозрачность) менен камсыздаш керек. Себеби керектүү маалыматты алыш өтө кыйын жана бул организация бир Президентке гана баш ийет. Ачыктыкты камсыз кылсак, жарандык коомдук өкүлдөрү көзөмөлгө алса, кичине өзгөрүү болушу мүмкүн.
3. Үчүнүдөн, жазаган ишин коомчулук алдында ар бир квартал сайын отчет берип турушу керек.
4. Төртүнчүдөн, кошуна мамлекеттердин күч структуралары менен биргеликте иш алып барып, чек араны коргоодо, экстремисттик жана террористтик күчтөр менен бирге күрөшүү.
5. Бешинчиден, реформа жүргүзүүдө эски эффективдүү усулдарды калтырып, кереги жогунун ордуна жаңы эффективдүү усулдарды кабыл алуу керек.

Мына ушуларды ишке ашырсак кичине бирдеме өзгөрөөр……

Бүгүнкү күндө ислам диний экстремизми Кыргызстандын улуттук коопсуздугу үчүн эң олуттуу коркунуч болуп саналат. 90-жылдардан баштап ар кандай исламдык кыймылдар жана уюмдар республиканын ичинде активдүү аракет жүргүзүүдө. Натыйжада алардын ишмердүүлүгүно кошулган адамдардын саны көбөйүүдө. Андан сырткары бул кыймылдарга жана уюмдарга каршы республиканын күч структурасынын адаттагыдай кысым көрсөтүү ыкмасынын колдонулушу алардын кыймылы андан да күчтүү экстремисттик мүнөз алды.

Ушуга байланыштуу ислам диний экстремизми менен күрөшүүдө салттуу эмес башка ыкмаларды колдонуу зарыл. Бул макалада исламдык диний экстремизми деп ислам уюмдарынын жана кыймылдарынын мүчөлөрүнүн өз иштеринде чектен чыккан көз караштары жана иш аракеттерине берилгендигин түшүнөлү. Ушул теманы кеңири талкууга алып чыгуу үчүн, Борбор Азиядагы Эркин Базар Институту төмөнкү сунуштарды даярдап чыкты.

КӨЙГӨЙ:

Кыргызстандын өкмөтү ушуга чейин ислам кыймылдары жана уюмдары менен күч ыкмаларды колдонуп күрөшүп келүүдө. Бийлик аларга мамлекеттин коомдук жашоосуна эркин катышууга мүмкүнчүлүк бербөөдө. Акыркы он беш жылдын ичинде күч структурасынын негизги иши бул кыймылдардын жана уюмдардын өкүлдөрүн кармоо жана камакка алууга багытталган. КР ИИМдин басма сөз кызматынын айтышынча, 1999-2003- жылдар аралыгында күч түзүмдөрү ислам кыймылдары менен уюмдарынын 358 өкүлүн камакка алган. Күч структуралары ушул багыттагы ишин кийинки жылдары да уланткан. Мисалы, жогоруда алынган 4 жылдын ичиндеги кармалгандардын санына салыштырсак, 2009-ж. 9 айында эле 100дөн ашуун өкүлү кармалган.

Бирок бул кыймылдар менен уюмдардын өкүлдөрүн кармоо жана камакка алуу республикадагы экстремизм менен күрөшүүдө натыйжасыз чечим болду. Аларды камака алуу менен өкмөт башка бир көйгөйгө кабылды. Камалгандар абакта отургандар менен активдүү иштеп башташты, анткени абактагылар эркин жүргөн адамдарга караганда күч колдонуу ыкмасына жакын келишет.

Күч структураларынын бул кыймылдар менен уюмдарга каршы күчөтүлгөн программасына карабай, аларды колдогондордун саны өсүп баштаганын белгилөө керек. Мамлекеттик телеканалдардын бирине берген интервьюсунда дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиянын мурунку директору Каныбек Осмоналиев мындай диний кыймылдарды жактоочулардын саны жылдан жылга көбөйүп жатканын айткан. Акыркы 5 жыл ичинде күч структураларынын кысымына кабылган ислам кыймылдары менен уюмдарынын өкүлдөрүнө жан тартып, боор ооругандардын саны көбөйгөн.

Read the full story »

29 декабр күнү, Жогорку Кеңештин депутаттары Кыргыз Республикасынын Шайлоо Кодексинине өзгөртүү киргизуу учун мыйзам долбоорун колдоп беришти. Бул мыйзам долбоорунун маңызы  - парламентен мөөнөтүнөн мурда кеткен депутаттын ордуна шайлоодон чейин бекитилген партиянын тизмесиндеги кийинки талапкер эмес, партиянын жогорку саясий кеңеши тандаган талапкер келип депутаттык креслого отурмак болду. Мындай мыйзам долбоорду ЖКнын уч фракциясыялары (Ата Журт, Ар Намыс жана Республика) «ойлоп-таап чыгып», башка эки фракциялардын (Ата Мекен, КСДП) каршылыгына карабай, көпчүлүк добуш менен парламенттин жыйынында биринчи окууда кабыл алышты.

Эске сала кетсек, 2007 жылы кабыл алынган Шайлоо Кодексинин 78-беренесинин 3-пунктуна ылайык, парламенттен мөөнөтүнөн мурда чыгып кеткен депутаттын ордуна партиянын тизмесиндеги кийинки талапкер келип отурат.

Долбоор бекитилери менен, өлкөбүздүн ар кандай коомдук уюмдары мындай өзгөртүүгө каршы чыгып, долбоордун мамлекетибиздин Конституциясына дал келбестигин айтып чыгышты. Алардын айтымы боюнча, бул өзгөртүү саясий азчылык өкүлдөрүнүн (аялдар, жаштар жана этникалык группалардын өкүлдөрү) мамлекетибиздин башкы мыйзамында камтылган укуктарын бузат, анткени, партиялардын тизмелери тузүп жатканда өлкөбүздүн Конституциянын саясий азчылык өкүлдөрү тууралу талаптары эске алынган. Андан сырткары,  бул жаны мыйзам долбоору “Кыргыз Республикасынын Конституциясынын күчүнө киргизүү боюнча” мыйзам сыяктуу көптөгөн башка мыйзамдарга дал келбейт дешет жарандык коомдун өкүлдөрү.

Азыркы убакытта, бул маселе тууралуу көп ойлор айтылып, ар бири өз түшүнгөнүн, билгенин айтып турган кези. Бирок, мен мындай кадам канчалык мыйзамдуу экенин талкуулабастан, эмне үчүн мындай аракеттер менин тынчсыздыгымды алып турат деген суроого көнүл бургум келет.

Read the full story »

2 декабрда Жогорку Кенештин биринчиби же экинчиби (депутаттар  ѳздѳрү да көпкө талашышты) айтор 13 жарым саатка созулган отуруму болуп өттү. Депутаттардын жыйыны өтө кызыктуу, күлкүмүштүү болду, айрыкча ал жыйынды коомго жеткире турган журналисттер үчүн. Бир кесиптешим айткандай, депуттаттарды угуп отуруп диетасыз арыктаса болот.

Бул жыйында, жаңы парламентке ушунчалык ар түрдүү адамдар келгени байкалды, алардын арасында ачуусун жеңе албай албууттанганы, акылдуусунгандары, агресивдүүлөрү байкалды. Эмнени гана сүйлөшпөдү, убакыттын тардыгына карабай, эмнегедир спикерди шайлаганды, жаңы өкмөттү түзгөндү саясий оюнга айландырышып, создуктуруп жатышат. Жыйында 118 депутаттын ичинен «Ата Журт» партиясынан Ахматбек Келдибеков, Камчыбек Ташиев, «Ар намыстан» Анвар Артыков өзгөчөлөнүп өздөрүн көрсөтүшүп өткөн жуманын каармандарына айланышты.

Ар биринин кылык-жоруктарын өзүнчө макала жазсам болмок. Биринчи эле журналисттердин, залда отургандардын күлкүсүн келтиргени, депутаттарды кирпи чечен менен салыштырганы, Ташиевге өтө каттуу тийип кеткени. Ал жагдай мындайча болду.

Read the full story »